Elektromiografia
powierzchniowa

Zastosowanie

EMG w rehabilitacji

Fizjoterapeuci codziennie przeprowadzają oceniają aktywność mięśniową u pacjentów z dysfunkcjami układu nerwowo-mięśniowego. Badanie wykorzystujące obiektywny pomiar aktywności mięśniowej jest zapisem potencjału rejestrowanego na powierzchni skóry nad mięśniem. Zapis taki pozwala ocenić rekrutację włókien mięśniowych, wielkość potencjału rejestrowanego, wzorzec aktywizacji włókien mięśniowych, koordynację aktywności agonistów i antagonistów.
Badanie aktywności mięśniowej jest bezbolesne I nieinwazyjne. Jednym z powodów dla których fizjoterapeuci stosują pomiar EMG jest wyeliminowanie „zgadywania” i „domyślania” w trakcie oceny aktywności mięśniowej. Zastosowanie powierzchniowego EMG pozwala na obiektywne, ilościowe I udokumentowane badanie również w trakcie czynności funkcjonalnych. Powierzchniowe EMG szybko i sprawnie daje możliwość weryfikacji skuteczności stosowanego postępowania usprawniającego (ćwiczeń, zaleceń).
Dodatkowo, zapis powierzchniowego jest bogatym źródłem informacji dla pacjenta podczas nauczania motorycznego. Stosowanie powierzchnowego EMG dostarcza zastępczej informacji zwrotnej tzw. biofeedback o dokładności dostarczanej informacji na poziomie wyższym niż informacja odbierana z receptorów wewnętrznych.
Zastosowanie biofeedback’u pozwala pacjentowi nauczyć się obniżyć zwiększone napięcie mięśniowe, lepiej aktywizować osłabione mięśnie, poprawić koordynację i współpracę mięśniową pomiędzy agonistami, antagonistami i synergistami. Biofeedback znajduje zastosowanie w rehabilitacji urazów sportowych, uszkodzeń tkanek miękkich, zespołów przeciążeniowych, urazów spowodowanych urazami komunikacyjnymi, przewlekłych zespołóW bólowych, reedukacji nerwowo-mięśniowej (rehabilitacja neurologiczna), fizjoterapii w nietrzymaniu moczu, itd.

EMG pozwala na:

• Precyzyjne monitorowanie aktywności mięśniowej w czasie rzeczywistym.
• Pracę na zasadzie biofeedback’u – dobra motywacja pacjenta.
• Precyzyjne sprzężenie zwrotne, pokazujące wykonanie, jakość ruchu.
• Integracja ćwiczeń z czynnościami funkcjonalnymi oraz stopniowym przenoszeniem na czynności dnia codziennego.
• Umożliwia obiektywną dokumentację


TRENING Z WYKORZYSTANIEM EMG

Dodatkowo, oprócz oceny klinicznej I kinezjologicznej powierzchniowe EMG wykorzystywane jest również jako obiektywne źródło zastępczej informacji zwrotnej tzw. biofeedback’u podczas procesu nauczania motorycznego u pacjentów dysfunkcjami układu ruchu. Zastępcza informacja zwrotna płynąca z rejestrowanego sygnału EMG jest znacznie bardziej czuła niż ta rejestrowana przez receptory wewnętrzne. Na początku procesu uczenia z wykorzystaniem EMG pacjent może być pewne trudności związane z uczeniem opartym na sygnale który nie do końca poddaje się świadomej kontroli. Często związane jest to z zaburzonym programem motorycznym, np. brakiem umiejętności niezależnego aktywowania jednej grupy mięśniowej w stosunku do drugiej, czy też nieprecyzyjnego sterowania czynnością ruchową celem poprawnego uzyskania zaplanowanego rezultatu. Wskazówki dostarczane przez rejestrowany sygnał EMG są jasne i oczywiste i stanowią wzór dal osiągnięcia określonego rezultatu. Bazując na informacji płynącej powierzchniowego EMG pacjent może ocenić zastosowane strategie ruchowe dal osiągnięcia celu.
Właściwe strategie ruchowe (wzorce ruchowe) wplecione w proces reedukacji stają się prawidłowymi nawykami a niewłaściwe wzorce są stopniowo zastępowane. Dzięki temu z czasem pacjent rejestruje efektywniejsze wzorce ruchowe i świadomie identyfikuje subtelne zmiany aktywności mięśniowej oceniając ich poprawność. Poprzez powtarzane skojarzenie zewnętrznej informacji (w postaci rejestrowanego sygnału EMG), powtarzane z naturalnymi odczuciami kinestetycznymi formowany jest wewnętrzny wzorzec odniesienia dla oceny poprawności wykonywanej czynności ruchowej. W ten sposób pacjent tworzy dojrzałą i prawidłową matrycę – wzorzec ruchowy a następnie niezależnie, bez użycia biofeeback’u w postaci sygnału EMG może wykonać prawidłowo czynność ruchową.

Zasady wykorzystania powierzchniowego EMG logicznie odnoszą się do współczesnych założeń nowoczesnej fizjoterapii. Pacjenci z nadaktywnością mięśni stosują biofeedback w celu zmniejszenia aktywności mięśni, np. pacjent z zespołem bólowym szyjnego odcinka kręgosłupa lub obręczy barkowej boryka się z hyperaktywnością m.czworobocznego górnego poprzez reedukację napięcia mięśniowego uczy się: prawidłowej postawy, kontrolować czynniki prowokujące wzmożone napięcie (stress), wplatać wzorce ruchowe w czynności dnia codziennego i zawodowe (ergonomia). W innym przypadku, pacjent z przewlekłymi bólami głowy i dysfunkcją ze strony stawów skroniowo-żuchwowych u którego występuje nadaktywność mięśni żwaczy i skroniowych (najczęściej z powodu chronicznego zaciskania żuchwy), może skorzystać z technik i ćwiczeń relaksacyjnych z informacja zwrotną w postaci powierzchniowego EMG celem obniżenia napięcia mięśniowego, poprawy czucia kinestetycznego i wzorców ruchowych okolicy żuchwy.
Pacjenci u których stwierdza się obniżone aktywność mięśniową mogą wykorzystać biofeedback w postaci powierzchniowego EMG do poprawy rekrutacji wybranych grup mięśniowych. U pacjentów po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego odruchowa inhibicja m.czworogłowego może znacznie opóźniać powrót do pełnej sprawności i odbudowy funkcji tej grupy mięśniowej. Trening z powierzchniowym EMG w takim przypadku pozwala na selektywny trening aktywizujący właściwą grupę mięśniową. Zastosowanie rożnych strategii terapeutycznych (techniki ćwiczeń, formy ćwiczeń, elektrostymulacji) pozwala na obiektywną ocenę która z nich skuteczniej wpływa na efekt terapeutyczny u pacjenta.

Oprócz poprawy aktywizacji mięsni – jako jednego z celów prowadzonego usprawniania, dodatkowo biofeedback z wykorzystaniem powierzchniowego EMG ułatwia naukę koordynacji pracy grupy agonistów, antagonistów i synergistów. W przypadku pacjenta z zespołem bólowym w obrębie szyjnego odcinka kręgosłupa i obręczy barkowej, nadmiernej aktywności górnej części mięśnia czworobocznego często towarzyszy obniżone napięcie jego dolnej części. Jako formę treningu można zaproponować w takim przypadku naukę prawidłowego napięcia mięśniowego tj. obniżenia napięcia górnej części mięśnia czworobocznego i podwyższenia – aktywizacji - napięcie jego dolnej części np. podczas unoszenia ramienia lub innych czynności funkcjonalnych. Skuteczność terapii powinna objawiać się poprawą funkcji łopatki (zarówno stabilność jak i mobilność) wpływając na obniżenie bólu w obrębie obręczy barkowej.

Monitorowanie aktywności mięśni
Ocena powierzchniowa EMG oferuje wiele zalet w porównaniu z innymi technikami oceny mięśni. Bezinwazyjność I bezbolesność to jedne z zalet docenianych przez pacjentów. Choć elektrody umieszczone na ciele pacjenta muszą być podłączone kablem z jednostką zbierającą sygnał a przesłanie danych z jednostki do komputera może odbywać się przewodowo lub telemetrycznie, pacjent ma swobodę wykonania czynności funkcjonalnych podczas oceny i/lub podczas treningu. Zaletą stosowania powierzchniowego EMG w porównaniu z konwencjonalnymi dynamometrami jest poręczność, zwłaszcza tam gdzie często niemożliwe jest ich zastosowanie (np. mięśnie twarzy, selektywna ocena głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego, ocena EMG w środowisku wodnym).

Dokładność pomiaru i czułość urządzenia rejestrującego powierzchniowe EMG są znacznie większe niż oko czy dotyk terapeuty. Pomiar EMG może obejmować różne aspekty aktywności mięśniowej od aktywności poszczególnych jednostek motorycznych po ewaluację maksymalnej pracy mięśni. W pewnych warunkach aktywność określonych grup mięśniowych może być izolowana. Wraz z nabywanym doświadczeniem przygotowanie pacjenta do oceny/treningu staje się coraz prostsze i zajmuje mniej czasu.

1. Basmajian JV, De Luca CJ. Muscles Alive: Their Functions Revealed by Electromyography. 5th ed. Baltimore: Williams and Wilkins; 1985.
2. Basmajian JV, ed. Biofeedback: Principles and Practice for Clinicians. 3rd ed. Baltimore: Williams and Wilkins; 1989.
3. Cram JR, Kasman GS. Introduction to Surface Electromyography. Gaithersburg, Md: Aspen Publishers; 1998.
4. Peek CJ. A primer of biofeedback instrumentation. In: Schwartz M, ed. Biofeedback: A Practitioner's Guide. New York: Guilford Press; 1987:45-95.
5. Turker KS. Electromyography: some methodological problems and issues. Phys Ther. 1993;73:698-710.
6. Kasman GS, Cram JR, Wolf SL. Clinical Applications in Surface Electromyography: Chronic Musculoskeletal Pain. Gaithersburg, Md: Aspen Publishers; 1998.
7. Jette AM. Physical disablement concepts for physical therapy research and practice. Phys Ther. 1994;74:380-386.
8. Ng JKF, Richardson CA, Jull GA. Electromyographic amplitude and frequency changes in the iliocostalis and multifidus muscles during a trunk holding test. Phys Ther. 1977;77:954-961.
9. Klein AB, Snyder-Mackler L, Roy SH, De Luca CJ. Comparison of spinal mobility and isometric trunk extensor forces with electromyographic spectral analysis in identifying low back pain. Phys Ther. 1991;71:445-454.
10. Roy SH, De Luca CJ, Emley M, Buijs RJC. Spectral electromyographic assessment of back muscles in patients with low back pain undergoing rehabilitation. Spine. 1995;20:38-48.l


 

Aby powiększyć, kliknij na zdjęcie

Zobacz także

« powrót